Geen nood, je bent op de juiste plek.
Adviestalent is vanaf 1 november 2019 doorgegaan als OpMorgen

Verder

Masterclass Stad, Natuur & Mobiliteit

Masterclass-Marktgroep-Stad-Natuur-Mobiliteit

September 2022

Op vrijdag 20 mei was het tijd voor de eerste masterclass van de nog jonge marktgroep Stad, Natuur & Mobiliteit. Elke marktgroep bij OchtendMensen volgt twee keer per jaar een masterclass, waarin een verdiepingsslag gemaakt wordt met praktijkcases, organisaties worden bezocht of workshops worden gevolgd door experts uit het veld. Thijs Huiberts en Merel Schonagen nemen jullie graag mee in deze eerste masterclass waarin we met tien OchtendMensen-adviseurs naar Dwingeloo in Drenthe afreisden. Een dag die in het teken stond van de stikstofproblematiek en het creëren van draagvlak.

De rol van de provincie in gebiedsprocessen

In de stikstofcrisis is een belangrijke rol weggelegd voor provincies die aan de lat staan voor het vormgeven van de gebiedsgerichte aanpak. De OchtendMensen-adviseurs kregen daarom tijdens de masterclass de kans een dag mee te kijken met Cornelia Vermeer, programmaleider Zuidwest Drenthe & Reest, Team Landelijk gebied, Programma Natuurlijk Platteland van de Provincie Drenthe. De vraag die deze dag centraal stond was: ‘Hoe ontwikkel je in de huidige context met alle dilemma’s een goed gebiedsproces mét draagvlak?’. Vanuit de Bospub, midden in de Drentse natuur, werden de adviseurs ingeleid in het vraagstuk door Jöan Boere, senior trainer bij Management Expedition, Monique van den Dungen, gebiedsregisseur Stikstof en Cornelia Vermeer.

De omgeving van het Dwingelderveld

Tijdens de introductie werden we meegenomen in de meerdere prachtige (beschermde) natuurgebieden in Zuidwest Drenthe en de verschillende soorten problematiek die hier van toepassing zijn. Stikstof speelt hierin een rol, maar ook het waterpeil is van grote invloed. Tegelijkertijd is het een landelijk gebied waarin landbouw en recreatie een belangrijke en niet te onderschatten rol spelen. Veel verschillende belangen dus, die elkaar zo nu en dan in de weg zitten. In dit complexe speelveld moet de provincie uiteindelijk een oplossing creëren voor de (stikstof)problematiek. Het creëren en behouden van draagvlak onder alle partijen is hierin voor de provincie van cruciaal belang.

OchtendMens Kaj Swaders in actie

Stakeholdermanagement op de tandem

Na de korte introductie over de complexiteit van het stikstofvraagstuk in Drenthe stapten we op tandems (!) om kennis te maken met het mooie gebied en de verschillende stakeholders die bij dit vraagstuk betrokken zijn.

Ons eerste bezoek was een bedrijfsbezoek bij melkveehouder Maatschap Benning. Na hartelijk te zijn ontvangen, heeft de eigenaar van het melkveebedrijf ons bijgepraat over de problemen waar zij tegenaan lopen. Het bedrijf is dichtbij het nationale natuurgebied het Dwingelderveld gelegen; een Natura-2000 gebied. De melkveehouders in dit gebied hebben door de status van het park te maken met grote onzekerheid rondom hun bedrijfsvoering.

Ons bezoek aan het Dwingelderveld nog vóór de geruchtmakende stikstofkaart die het kabinet in de zomer heeft gepresenteerd. De onduidelijkheid over de toekomst was daarom toen de grootste zorg van het bedrijf. Kan het bedrijf blijven bestaan? Kunnen hun kinderen het bedrijf later overnemen? En wat gebeurt er met hun investeringen in de staluitbreiding? Het belang van het creëren en behouden van draagvlak en het meenemen van de boeren in dit proces kwam hierbij nadrukkelijk naar voren.

"De masterclass heeft ons veel inhoudelijke inzichten opgeleverd en onze ogen geopend voor de complexiteit van de stikstofproblematiek."

Thijs Huiberts - Adviseur OchtendMensen

De volgende stop was het nagenoeg aangrenzende Dwingelderveld. Hier heeft Godfried Vis, boswachter en teamleider bij Staatsbosbeheer ons rondgeleid door het natuurgebied, samen met  Jeroen Visser, adviseur waterschapsbeheer bij het Waterschap DOD. De staat van het natuurgebied en ook het belang van een goed waterpeil werd hierbij toegelicht. Vervolgens nam landschapsarchitect Maurice Wenker van Prolander ons mee in de rol van toerisme in de omgeving: een stakeholdersgroep die in Drenthe ook van groot belang is – naast bewoners, ondernemers en natuur.  Na al deze indrukken en informatie keerden we terug naar de Bospub, waar we ons in twee groepen OchtendMensen-adviseurs hebben gebogen over het vraagstuk om een advies te schrijven en te presenteren aan de provincie.

Boswachter Godfried Vis leidt ons rond in het natuurgebied

Een goed gebiedsproces met draagvlak creëren

Hoe ontwikkel je in de huidige context met alle dilemma’s een goed gebiedsproces mét draagvlak? In een korte training van Jöan Boere verdiepten wij ons in zowel stakeholdermanagement als het creëren van draagvlak om vervolgens in twee groepen te werken aan een advies. Zo gingen wij aan de slag met het maken van een contextanalyse, brachten wij de rollen en spelers in kaart, en verdiepten wij ons in de theorie rondom het creëren van draagvlak: Wat is draagvlak? Hoe krijg je draagvlak? Wat zijn de succes- en faalfactoren? Welk aspecten spelen hierbij een rol? Wanneer betrek je bepaalde doelgroepen? En hoe betrek je verschillende doelgroepen?

Dit leidde tot twee verschillende adviezen die we elk presenteerden aan de provincie. Het centrale element in onze adviezen was om inzicht te verkrijgen in de problematiek en het speelveld, en alle actoren tijdig, eerlijk en compleet mee te nemen. Om als provincie een gebiedsproces in te richten waarbij je mensen daadwerkelijk een kans geeft om mee te denken, en hun belangen serieus te nemen. Zo kan je iedereen zo goed mogelijk meenemen in een afgewogen proces, ook al zul je als provincie ook regie moeten nemen in moeilijke keuzes. Na onze presentaties zijn we in debat gegaan met alle aanwezigen, en heeft de provincie aangegeven welke elementen uit onze adviezen voor hun van toegevoegde waarde zijn om mee te nemen.

De opbrengst

Terugdenkend aan de discussie, de gevoerde gesprekken met de stakeholders en de training heeft deze masterclass onze ogen verder geopend voor de complexiteit van dit onderwerp en het belang van het organiseren van een goed gebiedsproces. Het was ontzettend interessant om gezamenlijk met alle verschillende stakeholders het gebied te ontdekken en te verkennen wat er allemaal speelt en wat mogelijke oplossingen zijn voor het organiseren van een passend gebiedsproces.  

We zijn de provincie en alle andere aanwezige partijen dankbaar voor de organisatie van deze inspirerende dag. Daarnaast hopen we met onze adviezen en inzichten de provincie verder op weg te hebben geholpen naar een gebiedsproces mét draagvlak.

Al met al: een prachtige dag en een geslaagde eerste masterclass!

Wil je meer weten over de masterclasses, de opleiding en het ontwikkeltraject die de adviseurs bij OchtendMensen volgen? Neem contact op met Thijs Huiberts of klik hier voor onze Academy-pagina.

Project­coördinator Natuur­monumenten

Natuurmonumenten OchtendMensen

Het Nederlandse landschap staat onder druk

Onder invloed van de gevolgen van klimaatverandering en de uitstoot van stikstof staat het Nederlandse landschap onder druk. Het behouden van onze Nederlandse natuurgebieden vormt daarom een serieuze uitdaging. Natuurmonumenten beheert meer dan 100.000 hectare Nederlands landschap, van De Krang in Limburg tot aan het Hoge Land in Groningen, en houdt zich hier op dagelijkse basis mee bezig. Als projectcoördinator en programmasecretaris draagt Thijs Hofman, adviseur bij OchtendMensen, hier een steentje aan bij.

Organisatieverandering voor behoud van Nederlandse natuurgebieden

De ambities vanuit zowel het Rijk als de provincies zijn hoog en het aantal subsidieregelingen neemt toe. Het groeiend aantal in te regelen projecten zet een organisatie als Natuurmonumenten onder druk. Dit vraagt om een organisatieverandering met centrale regie en duidelijke werkafspraken. Thijs ondersteunt vanuit zijn eerdere ervaring met programmamanagement bij de implementatie van deze nieuwe werkwijze.

De andere helft van de tijd houdt Thijs zich bezig met de coördinatie van twee lopende projecten. Het eerste project dat Thijs coördineert heeft de bestrijding van invasieve exoten als doel: soorten die oorspronkelijk niet in Nederland thuishoren en daardoor negatieve effecten hebben op het ecosysteem. Het tweede project dat Thijs coördineert heeft als doel om de biodiversiteit te vergroten op een akkerland van ca. tweehonderd hectare.

Voor deze projecten schakelt Thijs over de voortgang met de lokale afdelingen van Natuurmonumenten die het project uitvoeren, zorgt hij ervoor dat de doelen volgens planning worden behaald en dat de resultaten op de juiste wijze worden teruggekoppeld aan de subsidiënt.

Naar samenwerking binnen en tussen organisaties

Deze dubbelrol van Thijs is typerend voor de werkwijze binnen Natuurmonumenten en zorgt ervoor dat niemand het raakvlak met de inhoud en de uitvoering verliest. Zo behoudt iedereen – en niet alleen het managementniveau – oog voor zaken die in de gehele organisatie spelen.

Samenwerking op het gebied van groen, binnen of tussen organisaties, kan ook worden doorvertaald naar de stedelijke context. Hoe groeit groen mee met stedelijke bebouwing? Onze OchtendMensen hebben dit speelveld in kaart gebracht. De uitkomsten en inzichten hebben wij vastgelegd in een whitepaper. Vraag deze whitepaper hier op.

Groen in de gebouw­de omgeving

Groen in de stad OchtendMensen

Groen in de gebouwde omgeving groeit mee: maar hoe?

In het Regeerakkoord is de ambitie uitgesproken om groen mee te laten groeien met de gebouwde omgeving. Een mooi streven, gezien het brede scala aan sociale, economische en ecologische voordelen van groen in de publieke ruimte.

Maar dit levert lastige samenwerkingsvraagstukken op. Want wie is hiervoor verantwoordelijk? En hoe wordt deze ambitie concreet verwezenlijkt?

De adviseurs van OchtendMensen hebben met behulp van het Omgevingscanvas inzicht verkregen in dit vraagstuk en in het brede speelveld. Met waardevolle input van inhoudelijk experts. Deze inzichten zijn verwerkt in een artikel.

Leer van het Omgevingscanvas en ontvang inzichten over groen in de publieke ruimte

Ben je benieuwd welke inzichten en tips wij hebben gehaald uit gesprekken met de experts en aanvullend onderzoek? Schrijf je dan nu hieronder in om het whitepaper over groen in de gebouwde omgeving te ontvangen.

Programma­medewerker Klimaat­akkoord Landbouw en Land­gebruik VNG

Klimaatakkoord Landbouw en Landgebruik

Het nationaal Klimaatakkoord

In 2019 is in Den Haag het nationaal Klimaatakkoord getekend. Hierin zijn afspraken vastgesteld over hoe Nederland in 2030 de uitstoot van broeikasgassen teruggebracht kan hebben met 49%. Om dit te bereiken, is het akkoord opgedeeld in vijf thema’s, waarvan Landbouw en Landgebruik er één is. Hoewel er voor domeinen als Elektriciteit en Mobiliteit al vrij concrete plannen en rolverdelingen liggen voor de uitwerking van de opgeschreven afspraken, is dit voor Landbouw en Landgebruik (nog) niet het geval.

Deze onduidelijkheid maakt dat de uitvoering van de afspraken nog op zich laat wachten. Dat is jammer, zeker omdat de tijd hiervoor dringt. Om een stukje van deze puzzel te verhelderen, is de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) een onderzoek gestart naar de rol van de gemeenten in het kader van Landbouw en Landgebruik. Samen met TwynstraGudde-adviseur Michiel Cappendijk werkt OchtendMensen-adviseur Carolien Veldsink als programmamedewerker mee op dit onderzoek.

Landbouw en Landgebruik: twee uitdagende thema’s

Het thema Landbouw en Landgebruik blijkt een echte hersenkraker. Dit komt voornamelijk omdat er verschillende klimaatuitdagingen in samenkomen. Binnen de landbouw heb je niet alleen te maken met CO2- en methaanuitstoot; ook de stikstofproblematiek en de energietransitie komen om de hoek kijken. Daarnaast vragen alle grote thema’s van dit moment om ruimte en grondbeslag: extra bomen plaatsen om te compenseren voor je uitstoot is niet per se de eerste keuze wanneer we meer woningen nodig hebben.

Wat is de rol van gemeenten bij Landbouw en Landgebruik

Eén van deze partijen die betrokken is in de uitwerking van de afspraken van Landbouw en Landgebruik zijn de gemeenten. De rol van gemeenten in deze uitwerking is echter nog niet helemaal duidelijk. Daarom focust het onderzoek van de VNG zich hierop. Belangrijke vragen om te beantwoorden zijn bijvoorbeeld: Wat zijn de verwachtingen richting gemeenten in het kader van de transitie? Met welke partijen in het speelveld dienen gemeenten rekening te houden? En beschikken gemeenten over de juiste middelen om aan hun verantwoordelijkheden op dit thema te kunnen voldoen?

Om antwoord op deze vragen te krijgen, neemt Carolien samen met Michiel interviews af bij partijen die betrokken zijn bij Landbouw en Landgebruik, zoals overheden (gemeenten, provincies, ministeries) en organisaties als de LTO of Glastuinbouw NL. Naast deze gesprekken leest zij zich in op beleidsstukken en -strategieën. De opgehaalde informatie wordt gebundeld in een beleidsadvies en een aantal te ontwikkelen instrumenten, waarmee ondersteuning geboden kan worden aan gemeenten op de weg naar de klimaatdoelen van 2030.

Wat is de bijdrage van OchtendMensen

Michiel Cappendijk, senior-adviseur van TwynstraGudde en samenwerkingspartner op het project: “Carolien is een enthousiaste slimme jonge professional die werkt vanuit een open en geïnteresseerde houding. In ons project richt zij zich zowel op de inhoud als op het contact met de externe partners. Hierdoor kan zij in korte tijd het beleid grondig analyseren en tegelijkertijd toetsen aan de praktijk.”

Wil je weten wat OchtendMensen-adviseurs nog meer doen op het thema Stad, Natuur & Mobiliteit, bekijk dan onze marktpagina.

De Omgevings­wet als Zwitsers zakmes

Adviseur Tamara Koekkoek OchtendMensen TwynstraGudde

Kijkend naar het ruimtelijk domein kan niemand er omheen: de Omgevingswet. De wet bundelt en moderniseert allerlei bestaande wetten voor de leefomgeving. Hierbij kun je denken aan wet- en regelgeving rondom bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. Maar wat kun je er precies mee als overheid? We vragen het Arjan Raatgever, adviseur Ruimte, Wonen & Economie bij TwynstraGudde en specialist op het gebied van de Omgevingswet. Samen met Arjan werkt ook OchtendMensen, het jongtalentenplatform van TwynstraGudde, mee aan de implementatie van deze wet.

Wie is Arjan Raatgever?

“Ik ben afgestudeerd op mogelijke rollen van kunst en cultuur in de ruimtelijke ontwikkeling. Tijdens het schrijven van mijn scriptie kwam ik erachter dat de ruimtelijke ontwikkeling een soort machtsarena is: er is zoveel te doen! Ik ben toen per direct overgestapt naar de ruimtelijke ontwikkeling. Daar heb ik me steeds verder in ontwikkeld.

In mijn werk heb ik altijd te maken gekregen met de Omgevingswet rondom het thema duurzame gebiedsontwikkeling, bij zowel gemeenten als provincies. Mijn persoonlijke drijfveer hierin is het gebruiken van de Omgevingswet als vehikel om de wereld sneller te verduurzamen.”

In een notendop: wat is de Omgevingswet en voor wie is de wet belangrijk?

“De essentie van de wet bestaat uit vier verbeterdoelen die de wetgever heeft gesteld:

  1. De inzichtelijkheid in, voorspelbaarheid en het gebruiksgemak van het omgevingsrecht moeten worden vergroot.
  2. Het beleid, de besluitvorming en de regelgeving over de fysieke leefomgeving dienen op een samenhangende manier centraal staan.
  3. Er moet meer ruimte en flexibiliteit ontstaan voor bestuurlijke afweging. De positie van decentrale overheden wordt versterkt.
  4. De besluitvorming over projecten in de fysieke leefomgeving dient versneld én verbeterd te worden.

Binnen de beleidscyclus krijgen zes kerninstrumenten van de wet een eigen logische plek. De zes kernelementen zijn de omgevingsvisie, het programma, decentrale regels, algemene rijksregels, de omgevingsvergunning en het projectbesluit. Monitoring en evaluatie speelt hierbij een cruciale rol.

Maar de werkelijke essentie van de wet hangt af van het perspectief van waaruit je ermee wilt werken. Dat vind ik het mooie aan de wet: het biedt veel ruimte voor regionale verschillen. De Omgevingswet is daarmee als een Zwitsers zakmes. Als je tegen drie verschillende mensen zegt: “bouw er een stoel mee,” zal de eerste ermee gaan schroeven, de tweede gaan snijden en de derde trekt er eerst een biertje mee open.”

"Ik zie de Omgevingswet als een organisatievraagstuk waar programma- en projectmanagement voor nodig is."

Arjan Raatgever - Adviseur Ruimte, Wonen & Economie bij TwynstraGudde

Wat zijn volgens jou de essentiële ingrediënten voor het implementeren van de Omevingswet? 

“Ik zie de Omgevingswet als een organisatievraagstuk waar programma- en projectmanagement voor nodig is. Het basisingrediënt bij uitstek is voor mij dat de techniek moet kloppen. Je moet ervoor zorgen dat de organisatie niet vastloopt.

Daarna dien je de instrumenten van de wet goed in te richten. In je omgevingsvisie bepaal je (vóór januari 2024) waar je met je leefomgeving naartoe wilt. Het omgevingsplan is een meer juridisch-technische exercitie waar je tot 2029 de tijd voor hebt. Je kunt het zien als een ingewikkeld algoritme dat bepaalt wat er wel en niet kan in je leefomgeving. Tot slot heb je nog het omgevingsprogramma dat vooral uitgaat van de geest van de wet en dat kan helpen om integraler te gaan werken. Naast dat de Omgevingswet een duidelijke basis biedt, kan het op veel verschillende manieren worden ingevuld.”

Wat is de toegevoegde waarde van OchtendMensen in opdrachten rondom de Omgevingswet?

“De toegevoegde waarde is dat OchtendMensen met de onderdelen van het Zwitserse zakmes uitstekend uit de voeten kunnen. De Omgevingswet vraagt om vaardigheden als project- en programmamanagement. Het is ook een organisatorisch vraagstuk, waarbij meters gemaakt moeten worden en partijen aan elkaar moeten worden verbonden. De energie en frisheid van OchtendMensen kan daarin echt een verschil maken!”

Wil je weten wat OchtendMensen voor jou of jouw bedrijf kan betekenen, neem dan graag contact op met Albert Pansier, manager Stad, Natuur & Mobiliteit.

Meer over wat wij doen binnen de thema’s Stad, Natuur & Mobiliteit lees je op onze themapagina.

Natuur en landelijk gebied

Natuur en landelijk gebied OchtendMensen TwynstraGudde

Duurzame en groene gebiedsontwikkeling, ruimtelijke ordening, het vergroten van de biodiversiteit, natuurbeheer en -compensatie en de stikstofaanpak: dit zijn onderwerpen die ons bezig houden.

Op deze themapagina over natuur en landelijk gebied laten wij door middel van blogs, interviews en projectbeschrijvingen meer zien van wie wij zijn, wat wij doen en welke ontwikkelingen volgens ons van belang zijn.

Deze themapagina zal zich in de loop van het jaar 2021 verder gaan vullen.

Wil je actief op de hoogte worden gehouden, schrijf je dan in voor de nieuwsbrief Stad, Natuur & Mobiliteit van OchtendMensen of volg onze LinkedIn-pagina.

Meld je aan voor één van onze thema-nieuwsbrieven