Geen nood, je bent op de juiste plek.
Adviestalent is vanaf 1 november 2019 doorgegaan als OpMorgen

Verder

Hoe krijgen we gezamenlijk alle wijken in Nederland aardgasvrij?

Hoe krijgen we gezamenlijk alle wijken in Nederland aardgasvrij?

Door Oukje van Merle en Sanne Steggerda, 6 april 2021

De participatiehorizon van Jeroen Boon (Programma Aardgasvrije Wijken), en vier lessen voor onderweg…

Ideeën over welke rol bewoners willen én kunnen spelen in de energietransitie zijn in beweging. Jeroen Boon, VNG-projectleider Participatie en Communicatie bij het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) ziet nieuwe participatieprincipes aan de horizon. En het is niet alleen een vergezicht; hij heeft ook tips over hoe we daar het beste kunnen komen! OchtendMensen-adviseurs Oukje van Merle en Sanne Steggerda spraken Jeroen en nemen je graag mee in zijn toekomstvisie op de warmtetransitie.

De participatiehorizon bij warmtetransitie in wijken

De participatiehorizon van de energietransitie - OchtendMensen

Van communicatieve participatie naar eigenaarschap en medezeggenschap

In het heden heeft participatie vaak meer te maken met communicatie, dan met participatie. Communicatiemiddelen als handreikingen en informatiebijeenkomsten worden door overheden ingezet om bewonersgroepen te bereiken en te informeren. Jeroen ziet in de toekomst juist een groeiende mate van autonomie bij bewoners. Deze beweging van onderop zorgt voor een groeiende mate van co-creatie, eigenaarschap en medezeggenschap. Bewoners zijn zelf ‘in control’, zoals bijvoorbeeld via energie-coöperaties. Hierbij zijn bewoners in de toekomst (mede-)eigenaar van een gedistribueerde en decentrale warmte-infrastructuur. Een vergezicht dat veel verder gaat dan een bewonersavond!

Van consument naar prosument

Door toenemende samenwerkingen tussen publiek en privaat zullen nieuwe vormen van participatie ontstaan. Voorheen zagen we bewoners als energieverbruikers, ofwel consumenten. Vooruitblikkend zijn wij als bewoners degenen die óók energie kunnen produceren. De bewoner wordt een combinatie van consument én producten, oftewel ‘prosument’. Bijvoorbeeld een bewoner die zelf veel zonnepanelen op zijn dak heeft en hiermee zowel zichzelf als zijn buurman van energie voorziet.

Van wantrouwen naar nieuwe relatie burger-overheid

Het ontbreken van vertrouwen tussen burger en overheid heeft gezorgd voor een grotere afstand tussen overheden en de leefwereld van bewoners. Jeroen ziet een toekomst voor zich waar de overheid in haar netwerk en responsieve rol zal groeien. In lijn met het aangaan van het in nieuw leven geblazen ‘sociaal contract’ van Pieter Omtzigt, zal er zowel van de overheid als van de burgers een nieuwe mentaliteit worden gevraagd om het onderlinge vertrouwen te herstellen. Overheden en burgers groeien in een nieuwe relatie waarin samen wordt opgetrokken en wederzijds wensen en kennis worden gehoord en gezamenlijk toegepast.

Vier tips voor onderweg naar een aardgasvrij Nederland

Nu we samen in de toekomst van de warmtetransitie hebben gekeken, rest ons de belangrijke vraag: Hoe komen we daar? Welke lessen heeft Jeroen de afgelopen jaren getrokken, en wat leren deze ons over wat er nodig is om de participatiehorizon van de warmtetransitie te bereiken?

Vier tips voor onderweg naar de warmtetransitie - OchtendMensen

1. Stap ook af op degene die niet wil

Participatie gaat veel verder dan handreikingen en onderzoeken. Het gaat over doen en durven! De participatie-aanpak vergt nieuwe bewegingen van burgers. En niet alleen van de mensen die al bekend zijn met participatie. Het is voor gemeenten belangrijk om juist af te stappen op bewoners waarvan je verwacht dat ze niet mee willen in de energietransitie. Het is belangrijk om polarisatie te voorkomen. Durf met iedereen om tafel te zitten en blijf luisteren!

2. Streef naar sociaal rechtvaardige oplossingen

De energietransitie kost geld. Het is belangrijk dat we energiearmoede voorkomen en dat het aardgasvrij maken van je woning voor iedereen betaalbaar is.

3. Benader participatie als integraal geheel

Participatie en communicatie wordt vaak als een aparte opgave opgesteld. Maar zet participatie en communicatie juist in als een integraal onderdeel van de opgave. Participatie is niet onder één vakgebied te koppelen. Het bevat onder andere juridische, financiële en technische aspecten. Ontwikkelingen op deze onderdelen kunnen in de huidige tijd van de energietransitie niet meer los van elkaar gezien worden. Participatieprocessen vergen een integrale aanpak, waardoor kruisbestuiving en nieuwe samenwerkingen optreden in de energie-opgave.

4. Gebruik de kracht van de nieuwe generatie die meerdere talen spreekt

Nodig de nieuwe generatie uit in je proces. Zij brengen een frisse blik, durven tegenvragen te stellen en snappen dat er niet alleen vooruitgang wordt geboekt door te komen met deeloplossingen, maar juist ook door meerdere talen te verstaan en te durven spreken.

Wil je verder lezen over participatie bij het aardgasvrij maken van wijken? Neem dan een kijkje op de website van het PAW, bekijk de participatiecoalitie of lees verder via het Overlegorgaan voor de fysieke leefomgeving.

‘’Ik geloof in de nieuwe generatie professionals, zoals jullie van OchtendMensen dat zijn. Jullie kijken met een brede blik naar de maatschappelijke opgaven, hebben vaak meerdere studies gecombineerd en werken bij veel verschillende organisaties. Daardoor spreken jullie meerdere talen. Dat is hard nodig in de energietransitie. ’’

Jeroen Boon - VNG-projectleider Participatie en Communicatie bij het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW)

Reflectie van OchtendMensen op nieuwe participatieprincipes bij warmtetransitie

Er zit veel druk op de energietransitie en de klimaatdoelen die we in Nederland hebben gesteld. Het is belangrijk om iedereen mee te krijgen én om tijd te nemen om te reflecteren en stil te staan. Dat is een hele uitdaging als er haast bij is. Maar laten we niet vergeten elkaar vragen te blijven stellen: Pakken we participatieprocessen op de juiste manier aan?, Is iedereen wel aan boord?

Oukje en Sanne blikken terug op een interessant en inspirerend gesprek met Jeroen waarbij alle grote vragen rondom participatie bij aardgasvrije wijken aan bod kwamen. Het is goed en belangrijk om de horizon én de belangrijke tips voor onderweg mee te nemen naar de waan van de dag, om zo te blijven streven naar een sociaal duurzamere toekomst. Door de toekomst in het oog te houden, zorg je ook dat je op het juiste pad blijft lopen. Of zoals Jeroen zei: ‘’Transitie is versnellen door ook stil te staan en te reflecteren op de geleerde lessen’’. Dankjewel Jeroen, voor dit interessante en leerzame gesprek!

Wil je weten wat voor Energie- en Duurzaamheid-opdrachten OchtendMensen doen, lees dan verder op onze themapagina. En wil je op de hoogte worden gehouden van wat OchtendMensen doet op het gebied van en publiceert over Energie & Duurzaamheid, schrijf je dan hieronder in voor onze nieuwsbrief.

Meld je aan voor één van onze thema-nieuwsbrieven