Steeds meer zorgopgaven kunnen niet meer door één organisatie alleen worden opgelost. Daarom ontstaan zorgnetwerken waarin aanbieders, gemeenten, professionals en andere partners samen optrekken. Maar hoe zorg je ervoor dat samenwerking niet blijft steken in overleg, maar daadwerkelijk leidt tot resultaten? En welke rol kan een OchtendMens daarin hebben? Binnen OchtendMensen werken we op verschillende plekken in zorgnetwerken. In die opdrachten zit de toegevoegde waarde vaak niet in de inhoud, maar in het proces. Hoe krijg je beweging? Hoe zorg je dat gesprekken iets opleveren? En hoe hou je mensen aangehaakt, ook als belangen verschillen?
Hoewel iedere opdracht anders is, zien onze adviseurs steeds dezelfde uitdaging terug: zorgen dat samenwerking daadwerkelijk leidt tot resultaten. Dat vraagt om heldere afspraken, een gezamenlijke koers en goede begeleiding van het proces. Aan de hand van drie opdrachten laten onze OchtendMensen-adviseurs Doris Huijsmans, Elise van Dijk en Juul Jetten zien hoe dat er in de praktijk uit kan zien.
Binnen zorgnetwerken is er een gemene deler: iedereen werkt aan hetzelfde grotere doel, maar vaak vanuit een ander perspectief.
Doris ziet dat in haar opdracht bij Amsterdam Vitaal & Gezond, waar alle zorgaanbieders van de stad samenkomen. Op bestuurlijk niveau wordt gezamenlijk richting gegeven aan de transitie in zorg en welzijn. In de coalities werken partners vervolgens samen aan de uitwerking van concrete thema’s en opgaven, waarbij zij hun kennis, expertise en verantwoordelijkheid verbinden aan een gedeelde ambitie.
Elise ervaart iets vergelijkbaars in het netwerk voor palliatieve zorg. Daar zitten organisaties en professionals aan tafel voor wie het onderwerp heel verschillend weegt. Voor sommigen is het dagelijkse werk, voor anderen slechts een klein onderdeel van hun organisatie. Dat verschil in focus en capaciteit maakt keuzes niet vanzelfsprekend.
Juul werkt binnen Stichting Legio samen met de overheid, koepelorganisaties en leveranciers. Ook daar zie je dezelfde dynamiek: verschillende partijen die vanuit hun eigen invalshoek naar dezelfde opgave kijken.
Dat maakt dat samenwerken in een netwerk niet uitsluitend inhoudelijk is. Het is organiseren, afstemmen en continu balanceren tussen belangen.
Onze adviseurs merken in hun bijdrages dat bij het organiseren van een goed proces er randvoorwaardes gelden waar zij vaak ook verantwoordelijk zijn, zoals het maken van heldere afspraken, een gezamenlijke strategie en begeleiden van onderlinge samenwerking.
Doris merkte al snel dat haar rol als secretaris verder gaat dan het vastleggen van wat besproken wordt. Het draait om het vertalen van gesprekken naar concrete stappen en afspraken, en het zichtbaar maken van wat keuzes betekenen. Door verschillende perspectieven met elkaar te verbinden en inzichtelijk te maken, ontstaat een gezamenlijke richting. Zo draagt zij eraan bij dat ambities worden omgezet in gedragen afspraken en concrete beweging.
In haar rol als netwerkcoördinator werkt Elise onder andere aan de koers van het netwerk. Daarbij brengt zij landelijke opdrachten, bestuurlijke ambities en regionale behoeften samen en stelt zij kritische vragen om het gezamenlijke doel scherp te krijgen. Dat vraagt om zorgvuldige afwegingen, zeker wanneer tijd, middelen en prioriteiten verschillen. Zo bracht zij bij het opstellen van een nieuw meerjarenplan landelijke opgaven en regionale wensen samen, waardoor het bestuur gezamenlijke prioriteiten kon bepalen zonder het draagvlak onder deelnemende organisaties te verliezen.
Juul is binnen het netwerk verantwoordelijk voor een specifiek project. Ze ervaart als projectleider vooral de verantwoordelijkheid voor hoe mensen samenwerken. Zij is niet alleen bezig met het eindresultaat, maar ook met de vraag hoe je als groep tot dat resultaat komt. Juist dat proces, waarin je samen koers bepaalt en keuzes maakt, is waar het verschil zit. Dit heeft zij bijvoorbeeld gedaan door een kick-off te organiseren met de projectgroep, om zo verwachtingen en verantwoordelijkheden direct scherp te stellen.
Wat deze rollen gemeen hebben, is dat ze draaien om begeleiden in plaats van overnemen. De organisaties in het netwerk moeten het werk ten slotte samen en zelf doen, ook als de coördinatie op een gegeven moment weer wegvalt. Hoe kun je als begeleider het eigenaarschap bij de organisaties laten en dus begeleiden in plaats van overnemen.
Doris, Elise en Juul zijn het erover eens dat je vrijwel altijd op dezelfde plek begint: begrijpen waar je instapt.
Elise begon met gesprekken voeren. Gesprekken met bestuurders, professionals en betrokkenen in het netwerk. Wat speelt hier? Wat willen partijen bereiken? Maar ook breder, hoe voeren de zorgprofessionals hun werk uit, waar lopen zij in de dagelijkse praktijk tegenaan, waar krijgen zij energie van. Door daar echt de tijd voor te nemen, ontstaat inzicht in het speelveld.
Juul herkent dat in haar aanpak. Ze bereidt overleggen bewust voor: wat moet dit gesprek opleveren en wat moeten we bespreken? Tegelijk zoekt ze actief afstemming met inhoudelijke experts en stelt ze veel vragen, ook binnen OchtendMensen. Juist door open te zijn over wat je nog niet weet, kom je verder. Daarnaast maak je inzichtelijk wat tussen de betrokken partijen nog niet helder is. Met deze aanpak kun je ook aan het licht brengen waar afspraken ontbreken of onderwerpen nog onbesproken zijn gebleven.
Doris focust zich in het proces vooral op structuur en scherpte. Wat is er afgesproken? Wat betekent dat concreet? En wie is waarvoor verantwoordelijk? Door dat continu te expliciteren, voorkom je dat gesprekken blijven hangen en zorg je dat besluiten ook daadwerkelijk worden opgevolgd.
Wat hierin terugkomt, is dat je als aanstuurder of begeleider van het netwerk continu schakelt: tussen luisteren en sturen, tussen ruimte geven en kaders stellen, tussen gezamenlijk bepalen en haalbaarheid bewaken. En vooral tussen wat gezegd wordt en wat bedoeld wordt.
In het werken met en voor zorgnetwerken speelt OchtendMensen als organisatie een ondersteunende, begeleidende, coördinerende en adviserende rol.
Juul merkt dat ze veel heeft aan het laagdrempelig sparren met collega’s bij OchtendMensen en het vertrouwen dat ze krijgt om verantwoordelijkheid te nemen, ook als iets nieuw is. Dat helpt haar om stappen te zetten in haar rol als projectleider.
Elise benadrukt het belang van de combinatie van leren en doen. Via de verschillende opleidingen krijg je een stevige basis in structuur en aanpak aangereikt, waarna je direct de kans krijgt om dit in de praktijk toe te passen en hierop te reflecteren.
Voor Doris zit de meerwaarde in het scherp blijven op het proces. Door te sparren met anderen blijf je bewust van hoe je handelt en hoe je inspeelt op dynamiek in het netwerk. Het is die combinatie van ondersteuning en eigenaarschap die maakt dat je snel groeit in dit soort rollen.